türk dili - Baktabul.CoM, Msn messenger ifadeleri, Avatar, gif, smiley, Resimli Siirler, izle, indir, Komik Resimler, programlar, Resimleri, Haberler

**elma** · 11-04-2007, 12:57

2. Nokta (.)
Nokta, en çok kullandığımız noktalama işaretidir. Kullanıldığı başlıca yerler aşağı-
da belirtilmiştir.
a. Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur:
Yaban'da Karaosmanoğlu'nun amacı, doğrudan doğruya Millî Mücadele gerçeğini yansıt-
mak değildir. Yaban, o günlerin geri ve bakımsız bir köyünün hastalıklarını teşhir etmekte-
dir.
(Aytekin Yakar)
Yazıda, sonuna nokta konmamış bir söz bitmiş sayılmaz. Anlatımdaki yargının
bildirdiği anlama göre cümlenin sonuç işareti nokta yerine soru ya da ünlem işa-
reti olabilir.
b. Bir cümlenin sonunda ayraç içinde açıklama verilmişse, bu durumda nokta
kapama ayracından sonra konur:
Çocukların ilk seylediği sözcükler, pek çok dil bilginini ilgilendirmiştir (bk. Özcan
Başkan, Lengüistik Metodu).
N O K T A L A M L E R İ
201
Page 4
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
c. Kısaltmalardan sonra nokta konur: Dr.(doktor), Prof.(profesör),
Fr.(Fransızca), Cad.(cadde), S.(sayı), s.(sayfa), vb.(ve bunun gibi).
Ancak, büyük harflerle yapılmışkısaltmalarda nokta kullanılmaz: TBMM (Tür-
kiye Büyük Millet Meclisi), MEB (Millî Eğitim Bakanlığı), DSİ(Devlet Su İşleri).
d. Sıra gösteren sayılardan sonra konur: 1. (birinci), 100. (yüzüncü).
Sıra gösteren sayının yanına noktadan sonra –inci eki getirilmez. Çünkü burada,
nokta zaten bu görevde kullanılmaktadır.
e. Madde numaraları ya da harflerinden sonra kullanılır: 1., a.
f. Belli bir günü gösteren tarihlerin yazımında gün, ay, yıl sayılarını birbirin-
den ayırır: 24.6.1998
Ancak, ay adları yazı ile yazılırsa, bu durumda nokta konmaz: 24 Haziran 1998
g. Saat gösteren sayılarda zaman birimleri arasında kullanılır: 14.30
ğ. Sayılarda basamaklar arasına konur: 137.900.203
İstenirse, nokta konmayıp, onun yerine boşluk bırakılabilir: 137 900 203
3. Virgül (,)
a. Eş görevdeki sözcükleri, sözcük öbeklerini birbirinden ayırmak için kullanı-
lır. Başka bir deyişle iki ya da ikiden çok olan özne, nesne, tümleç ve yüklem ara-
sına virgül konur:
O, sert yapılı, genişomuzlu bir adamdı. Kemikli yüzünün ortasında, sivri, uzun ve saldırıcı
bir burnu vardı.
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
b. Uzun cümlelerde ve öznenin vurgulu bir biçimde belirtilmesi istendiğinde,
özneden sonra konur:
Türkçenin ses yansımaları, daha çok Rus Türkologlarınca ilgi görmüştür.
(Hamza Zülfikar)
c. Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır:
Yüzünü yıkadı, giysilerini değiştirdi, kahvaltı etti, sokağa çıktı.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
202
Page 5
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
Cümle içinde geçen ve, veya, ya da, yahut gibi bağlaçlardan önce de sonra da vir-
gül kullanılmaz:
O ve sen gelmeliydiniz ya da haber göndermeliydiniz.
d Seslenmelerden sonra konur:
Kabahat, ey bu satırları heyecanla okuyacak arkadaş, senindir.
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
e. Ara söz ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır:
Gece Bekçisi'ndeki tipler, özellikle de Max ve Lucia, Fromm'un genel plandaki çözümleme-
sinde, gerçekten sado-mazohist bir karakter yapısı gösterirler.
(Hilmi Yavuz)
f. Tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerin sonunda tırnak işareti yerine ko-
nur:
Yarın gidiyorum, dedi.
g. Birleşik cümlelerde gibi, hâlde, için, rağmen, bile, değil, sonra türündeki sözcük-
lerle sonuçlanan cümleciklerin bu sözcüklerinden sonra konur:
O adam da dülger balığı alabilmek, bu balığı hak edebilmek için, elinden geleni yapı-
yordu.
(Sait Faik Abasıyanık)
Anlamı güçlendirmek için aynı sözcüğün yinelenmesiyle ortaya çıkan ikileme-
lerin arasına virgül konmaz: koşa koşa
ğ. Yazışmalarda, başvurulan makamın adından sonra kullanılır:
Anadolu Üniversitesi Rektörlüğüne, Eskişehir Valiliğine,
h. Kesirli sayıların yazılışında, kesirleri ayırmak için konur:
18,57 (on sekiz tam, yüzde elli yedi)
i. Cümle başlarında kullanılan evet, hayır, yok, peki, pekâlâ, hayhay, baş üstüne, ta-
mam, öyle, elbette, haydi gibi sözcüklerden sonra konur:
Haydi, git; halkın içine karış; artık sen benim malım değilsin!
(Horatius)
ı. Bir sözcüğün kendisinden sonraki sözcükle yapı bakımından bir bağlantısı
olmadığını göstermek için de kullanılır:
Yaşlı müdür, yardımcısı Ayşe'ye döndü.
Tamlamalarda, tamlamayı oluşturan sözcüklerin arasına virgül konmaz: Ali'nin
kitabı
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
203
Page 6
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
4. Noktalı Virgül (
a. Her biri kendi içinde bağımsız olmasına karşın, anlam bakımından birbirine
sıkıca bağlı cümleleri ayırmak için kullanılır:
Başlık, konu demek değildir; konunun anlamı genellikle başlığa göre daha geniştir.
b. Bir ögesi ortak olan iki cümle arasına konur:
Bence bu, üç dört ayda bitecek bir dava değildir; üç dört yıl bile sürebilir.
Gördüğünüz gibi burada özneleri (bu dava) ortak olan iki cümle noktalı vir-
gülle birleştirilmiştir.
c. Bir cümlede, virgülle ayrılmış örnek kümeler varsa, bu kümeleri birbirinden
ayırmak için kullanılır:
Dilimize girmiş yabancı sözcükler de Türkçenin ünlü uyumu kuralına uyar; renk,
rengi, renge; ilaç, ilacı, ilaca; kitap, kitabı, kitaba vb.
d. Birbirine ama, fakat, ancak, yalnız, lâkin, oysa, hâlbuki, ne var ki, bununla birlikte,
bu nedenle, öyleyse, sonuç olarak, çünkügibi bağlaçlarla bağlanan iki cümleden, bi-
rincisinden sonra konur:
Her diplomalıya aydın diyemeyiz; ama yüksek öğrenim görmüş kimseler birer aydın
adayıdırlar.
(Joseph A. Schumpeter)
Bu tür örneklerde, yazar isterse, ilk cümlenin sonuna nokta koyabilir. Dolayısıy-
la ama, oysa gibi bağlaçlar da sonraki cümlenin ilk sözcüğü olur.
5. İki Nokta (
İki nokta, kabaca "açıklama gelecek", "arkasıvar" anlamınıveren bir uyarıişaretidir.
Aşağıda belirtilen durumlarda kullanılır.
a. Kendisinden sonra örnekler verilecek, açıklamalar yapılacak cümle ya da
sözcükten sonra konur:
Bugün bunların Türkçelerini kullanıyoruz: kamuoyu, güzel sanatlar, konu, yazı ku-
rulu, sorumlu müdür.
(M. Cevdet Anday)
İki noktadan sonra gelen sözler, yukardaki cümlede olduğu gibi tek tek sıralanan
örneklerse küçük harfle; kendi başına bir cümle ise büyük harfle başlar.
b. Tırnak içinde verilen alıntılardan, önce konur:
Yazar Cemil Meriç, aydını şöyle tanımlamaktadır: "Yazı ve söz aracılığıyla toplu-
mun şuurlanmasına yardım eden, yol gösteren, aydınlatan kişi."
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
204
Page 7
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
Tırnak içindeki açıklama, asıl cümle kesilerek veriliyorsa, tırnaktan önce iki
nokta koymaya gerek yoktur:
Sevda Şener, tipi "insana özgü genel bir niteliğin anlamlıbiçimde vurgulanarak be-
lirtildiği kişilere 'tip' diyoruz" biçiminde tanımlıyor.
c. Konuşma çizgisiyle başlatılan aktarmalardan önce kullanılır:
Oysa dayanılmaz bir sesin çağrısı var:
-Haydi çık, daha çabuk, daha çabuk.
(Neşe Cehiz)
d. Dilbilgisi ve sözlü anlatım çalışmalarında uzun okunacak ünlüleri göster-
mek için, söz konusu ünlüden sonra konur: ha:iz, ca:iz, ha:ne, dünya:
6. Üç Nokta (...)
a. Cümlenin bir yerde kesilerek, geri kalan bölümün okuyucunun düşüncesine,
hayal gücüne bırakıldığı durumlarda kullanılır:
Dünya yer yer ruh sağlığına doğru emekliyor, Erdoğan… Biz de bu emeklemek dev-
rine mutlak girmeliyiz.
(Halide Edip Adıvar)
Okuyucunun tamamlaması için bırakılan bu sözler, istenirse soru ve ünlem işa-
retleriyle sınırlandırılabilir. Böylece okuyucu, cümlede verilmemiş sözleri şaş-
kınlık, kuşku ya da soru anlamlarıyla tamamlar:
Bir şeye yaramak, bir şeye yarar ve lâzım olduğunu hissetmek!… İşte, yaşamanın
yegâne manası!…
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
b. Birtakım bölümler, örnekler sayıldıktan sonra vb. anlamında kullanılır:
Eski belgelerimizde de eşadlı ögelere rastlanmaktadır. Örnek olarak at 'isim', at 'hay-
van'; buna ek olarak atlıg 'adlı, isimli', atlıg 'süvari'; taş 'dış' ile taş 'taş'; yüz '100',
yüz 'surat'; balıq 'şehir', balıq 'balık'; ot 'ateş', ot 'ot'…
(Doğan Aksan)
c. Bir metinden yapılan alıntılarda alınmayan, atlanan sözcük ve bölümlerin
yerine konur:
Yerleşmiş anlamdan ise ben şunu anlıyorum: Tip kendi dışında bir şeyi temsil eden
roman kişisidir. … Bizde ise sanırım bu tersine işliyor. Yani romanın başkişileri çok kez
daha bir 'tip' olarak çıkmış.
(Berna Moran)
Bu durumlarda üç nokta yerine sıra noktalar ( ….. ) da kullanılabilir.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
205
Page 8
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
d. Birtakım nedenlerle açıklanması istenmeyen sözcüklerin yerinde kullanılır:
E… ili
e. Konuşmalarda karşılık verilmediğini anlatmak için kullanılır:
- Neredeydin?
- ...
- Ne arıyorsun?
- …
7. Sıra Noktalar (.....)
Alıntılarda atlanan, verilmeyen satırlar, paragraflar yerine konur:
İnsanı hayvandan ayıran ana nitelik de güzellik yaratma ve güzellik aramadır.
…....
Sevmek nasıl öğrenilir? Güzellik eğitimiyle, güzellikler karşısında heyecan duyma yeteneği-
ni işleye işleye, güzel resimler göre göre, güzel eserler okuya okuya, güzel müzik dinleye din-
leye, güzellikler karşısında hayranlık duyma gücümüzü bileyip çoğaltacağız. Bir ulusun en
büyük serveti bu sevme gücü, potansiyelidir.
(Vedat Nedim Tör)
Bu durumda başka bir işaretin de kullanılabileceğini görmüştük. O işaretin ne
olduğunu anımsayabildiniz mi? Anımsayamadıysanız, sıra noktalardan önceki
bilgileri bir kez daha gözden geçirmeniz gerekiyor.
8. Soru İşareti (?)
a. Soru bildiren cümlelerden sonra konur:
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?
Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Ya gözler altındaki mor halkalar?
Neden böyle düşman görünürsünüz
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
(Cahit Sıtkı Tarancı)
Soru ekleri ile öbekleşmiş sıralı cümlelerde soru işareti en sona konur: Malına
mı, parasına mı, bilgisine mi güveniyor?
b. Bilinmeyen tarih, yer vb. durumlarda konur: Nedim ( ? – 1730)
c. Bilginin kuşkulu olduğu durumlarda ayraç içinde kullanılır:
Dalyan: İtalyanca (?)
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
206
?
Page 9
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
d. Küçümseme, ince alay anlamında da kullanılır:
Bu işteki zekâsı(?) herkesi şaşırttı.
Doğrudan doğruya soru anlamı vermeyen sözlerde soru işareti kullanılmaz: Bu-
gün çarşıya çıksam mı, diye düşünüyorum. Bu cümlede soru işareti bulunmasına
karşın, cümle bittiğinde soru anlamı olmadığını görüyoruz. "Çarşıya çıkma" konu-
sundaki kararsızlık, "mı" soru eki yoluyla değişik bir anlatımla verilmiş. Bu yüzden
soru ekinden sonra, soru işareti yerine virgül konur.
9. Ünlem İşareti (!)
a. Ünlem bildiren (sevinç, acı, kızgınlık, korku, şaşkınlık gibi duyguları anla-
tan) cümlelerin sonuna konur:
Bunun nedeni, Türk aydını, gene sensin! Bu viran ülke ve yoksul insan kitlesi için
ne yaptın?
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
İçinde ünlemli sözler bulunan cümleler, bütün olarak ünlem bildirmiyorsa, o
sözlerden sonra da cümle sonunda da ünlem işareti kullanılmaz:
Nihayet, "Çık" diyor. Niçin bu yabancılık ve bu lüzumundan fazla sertlik?
(Reşat Nuri Güntekin)
b. Seslenmelerden sonra konur: Değerli izleyiciler!
c. Bir sözcüğe ya da cümleye küçümseme, alay anlamı katmak istenirse, ilgili
sözcükten sonra ayraç içine alınarak konur:
Onun ne kadar iyi (!) olduğunu biliyoruz.
Uzun cümlelerde, aynı türden duyguları belirten cümleciklerin her birinden
sonra ünlem işareti konmasına gerek yoktur. Bu durumlarda ünlem işareti cüm-
lenin sonuna konur:
Ah, şu çocuklar ne cici, ne sevimli, ne kadar cana yakın, ne kadar güzel!
10. Kesme İşareti (')
a. Özel adlara gelen iyelik ve durum eklerini ayırmak için kullanılır: Ömer'e, Em-
rah'ı, Ankara'da, Eskişehir'den, Ateşten Gömlek'te.
Kurum, kuruluş, dernek, işyeri; dil, din, mezhep, akım adlarıkesme işaretiyle ay-
rılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisinde, Sosyal Sigortalar Kurumuna, Anadolu
Üniversitesinden, Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneğinde; Türkçede,
Müslümanlıkta, Rönesansın…
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
207
Page 10
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
Kişi adlarından sonra getirilen unvanların ekleri de kesmeyle ayrılmaz: Pınar
Hanıma, Engin Beyi, Ali Paşadan, Mehmet Efendinin…
b. Özel adlara getirilen ekler, satır sonunda yer kalmadığı zaman alttaki
satıra indirilirken, yalnızca kesme işareti kullanılır; kısa çizgiye gerek yok-
tur:
Benim annem, tarihe her zaman meraklıydı; Cevdet Paşayla Naima'
yı da, çeşitli Fransız tarihçilerini de hep okurdu.
(Mîna Urgan)
Sonunda sert bir ünsüz bulunan özel adlar tam olarak yazılır; kesme işareti kona-
rak ek getirilir. Ancak bu sözcüklerin okunuşu sırasında sert ünsüz yumuşatılır.
Yani Ahmet'i, Recep'i; Sinop'u, Zonguldak'ı yazılır; Ahmedi, Recebi, Sinobu, Zon-
guldağı biçiminde okunur.
c. Yabancı özel adlara gelen çoğul ve yapım eklerinden önce kullanılır: Pa-
ris'ler, Londra'lı.
Türkçedeki özel adlara gelen çoğul ve yapım ekleri kesmeyle ayrılmaz: Türk-
çe, Türklük, Atatürkçü, Müslümanlık, Hristiyanlık, Asyalı, Kırşehirli, Ayşeler.
Bu eklerin üstüne gelen öteki eklerde de kesme işareti kullanılmaz: Türkçeden,
Atatürkçülükte, Asyalıdan.
d. Kısaltmalardan sonra getirilen ekleri ayırmak için konur: BM'nin, PTT'ye,
TV'yi.
Kısaltmalara gelen ekler, kısaltmanın okunuşuna uyar. Büyük harfli kısaltma-
larda son harfin okunuşu, küçük harfli kısaltmalarda ise sözcüğün okunuşu göz
önünde bulundurulur: DSİ'ye, TRT'ye; kg'a, cm'ye. Ancak kısaltılışı büyük harf-
lerle yapılmasına karşın, bir sözcük gibi okunanlara gelen ekler bu okunuşa
uyar: NATO'ya, BAĞ-KUR'a.
e. Sayılardan sonra gelen ekleri ayırmada kullanılır: 1995'te, 8'inci, 2'nci
Sayılarda sıra bildirmek için kesme işareti konmuş ve ek yazılmışsa, başka bir
işarete gerek yoktur: 1'inci, 6'ncı.
Sıra bildiren sayılarda –inci eki yerine başka ne kullanılabileceğini anımsamaya
çalışınız.
f. Bir harf ya da ekten sonra gelen eki ayırmak için de kesme işareti konur:
b'nin, -daş'ın.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
208
?
Page 11
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
g. Konuşmada ya da ölçü nedeniyle şiirde düşen sesleri göstermek için kullanı-
lır:
Acep dünyada var m'ola
Şöyle garip bencileyin.
Bağrı yanık gözü yaşlı
Şöyle garip bencileyin.
(Yunus Emre)
ğ. Özel adların yanında ayraç içinde bir açıklama yapıldığızaman, kesme işareti ay-
raç kapandıktan sonra konur:
Cahit Öztelli (1910 – 1978)'nin ilk kitabı Zileli Şairler (1944)'di.
(Behçet Necatigil)
Özel adların yerine kullanılan "o" adılı, cümle içinde küçük harfle yazılır; kendi-
sinden sonra getirilen ekler kesmeyle ayrılmaz.
11. Kısa Çizgi (-)
a. Satır sonuna sığmayan sözcükleri bölmede kullanılır:
Sevgi yücedir, kutsaldır. Yağmuru ancak o indirir, rüzgârı ancak o estirir. Sev-
ginin olmadığı yerlere kar düşer, çiçekler solar, böğürtlenler yemyeşil kalır, morarmak
bilmez.
(Tarık Dursun K.)
Satır sonuna gelen özel adların eklerini alt satıra geçirirken, bu işareti kullanma-
nın doğru olup olmadığını anımsamaya çalışınız.
b. Ara sözleri, ara cümleleri, ayrıntı sayılabilecek açaklamaları belirtmek için,
bir başta bir sonda olmak üzere iki kısa çizgi konur:
Onun için –kendisini yakından tanıyanlar bilirler- Mustafa Kemal, hiçbir zaman bir
emir ve cebir adamıolmamış; arkadaşlarıyla kendi arasındaki anlaşmazlıkları, fikir ayrı-
lıklarını daima münakaşa yolu ile halletmek usulünü tercih eylemiştir.
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
c. İki sözcük arasındaki ilgiyi, bağlantıyı belirtmek için kullanılır: okur-yazar
ilişkisi, okul-aile birlikleri, Osmanlıca-Türkçe sözlük. Ayrıca kimi terim ve kuruluş
adlarında da sözcükler arasına konur: sıfat-fiil, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi.
d. Dilbilgisinde ekleri belirtmek için ekin önünü konur: -ce, -de. Sözcüklerin kök
ve eklerini ayırmada kullanılır: ver-gi-len-dir-il-en-ler-den-dir. Ayrıca heceleri
göstermek için de heceler arasına konur: göz-lem-le-di-niz.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
209
?
Page 12
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
e. Madde sıralamasında, alt bölümleri belirten harf ya da sayılardan sonra kul-
lanılır: a-
b-
Madde sıralamasında kısa çizgi yerine noktanın kullanılabileceğini ünitemizin
başında görmüştük.
12. Uzun Çizgi (—)
Yalnızca karşılıklı konuşmalarda, söz başlarında kullanılır. Bu nedenle konuşma
çizgisi de denir.
Bekir Çavuş:
_ Biliyorum beyim sen de onlardansın emme.
_ Onlar kim?
_ Aha, Kemal Paşadan yana olanlar…
_ İnsan Türk olur da nasıl Kemal Paşadan yana olmaz?
_ Biz Türk değiliz ki, beyim.
_ Ya nesiniz?
_ Biz İslâmız, elhamdülillâh… O senin dediklerin Haymana'da yaşarlar.
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
13. Eğik Çizgi (/)
a. Düzyazı içinde yapılan şiir alıntıları yan yana yazıldığında, dizeleri birbirin-
den ayırmak için kullanılır:
Necatigil'in Liman'da gemi simgesi ile ortaya koyduğu gene insandır: "Sonra büyür
daha da / Korkunç yalnızlığımız."
b. Adres yazarken, apartman ile daire numarası arasına konur: Yunus Emre
Cad. 40/4. Ayrıca semt ve kent adlarıarasında da kullanılır:Gültepe / Eskişehir.
c. Tarih yazarken gün, ay, yıl bildiren sayıların arasına konur: 19/5/1919
Tarih yazımında eğik çizgi yerine başka bir işaret kullanılabilir mi? Buraya ka-
dar öğrendiklerimizi bir kez daha gözden geçirerek, bu soruyu yanıtlayabilirsi-
niz.
14. Tırnak İşareti (" ")
a. Bir yazı içinde başkasından olduğu gibi aktarılan sözlerin başına ve sonuna
konur:
Açık'ta şair, "Çünkü asıl şiirler bekler bazı yaşları," diyerek, şiir serüveninin yeni
bir dönemine çağırır bizi.
(Doğan Hızlan)
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
210
?
Page 13
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
Olduğu gibi alınmayan sözler tırnak içine alınmaz.
Tırnak içine alınmış olan sözün sonundaki işaret de tırnak içinde kalır.
b. Önemi belirtilmek istenen sözcükler tırnak içinde yazılır: Çevremden "dayak"
kadar zararlı olduğunu gördüğüm eski bir eğitim yolu da "öğüt verme"dir.
(Sabahattin Eyüboğlu)
Özel olarak belirtilmek istenen sözcükler, istenirse tırnak içine alınmadan, altı
çizilerek ya da koyu yazılarak da gösterilebilir.
c. Tiyatro eserleri dışındaki yazılarda, konuşma çizgisi yerine kullanılabilir:
"Niye susuyorsun? Bir şey söylesene. Haksız mıyım?"
"Hangi konuda?"
"İnsanın yaşamı her yönüyle yaşaması konusunda. Öyle sustun da…"
(İpek Ongun)
d. Kitap, yazı adları yazı içinde geçerken, tırnak içinde verilir:
Sait Faik, "Haritada Bir Nokta" adlı öyküsünde haksızlık konusunu işler.
Kitap ya da yazı adı cümlenin bir ögesi durumunda değilse, ayraç içinde belirt-
mek daha doğru olur:
Bu kitapta şairin kendi seçtiği şiirler yer almıştır.
( Behçet Necatigil, Sevgilerde).
15. Tek Tırnak (')
Tırnak içinde verilen bir alıntıda yeniden bir tırnak işareti kullanmak gerekiyorsa,
bu durumda tek tırnak konur:
"Halk Mevlânâ'ya saygıda kusur etmemekle birlikte, kendi diliyle konuşan Yunus'u onunla
boy ölçtürmekten de çekinmiyor. Mevlânâ'ya Yunus için 'Manevî konakların hangisine
vardıysam, bir Türkmen kocasının izini önümde buldum, onu geçemedim.' sözünü söyleti-
yor."
(Sabahattin Eyüboğlu)
16. Ayraç ( )
a. Cümlenin herhangi bir ögesi durumunda olmayan açıklamaların başına ve
sonuna konur:
Kurullar arası eşgüdümü (koordinasyonu) en iyi siz sağlarsınız.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
211
Page 14
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
b. Tiyatro eserlerinde konuşan kişinin hareketlerini açıklamada kullanılır:
Ayşe – (çekinerek) Girebilir miyim?
Müdür – (kızgın) Girdin ya!
c. Alıntı yapılırken, yazarı ya da eseri göstermek için kullanılır:
Kemal Tahir, bu ilkeden hareket ederek, görüp yaşadığı somut Türk insanı gerçeğini,
genel bir kavram çerçevesi içine oturtmuştur. Böylece, Osmanlı tarihinin sosyal ve
siyasî olaylarınıaçıkladığıgibi, Tanzimat çağınıve Cumhuriyet devrini de bu görüşaçı-
sından değerlendirmiştir. (Selahattin Hilav)
d. Küçümseme, alay ya da kuşku bildirmek için kullanılan ünlem ve soru işareti
ayraç içinde gösterilir:
O kadar çalışkandı(!) ki sınıfta kaldı.
d. Maddeler sıralanırken, alt bölümleri gösteren harf ya da sayılardan sonra
konur: a)
b)
Harf ya da sayıyla maddeler sıralanırken, başka hangi işaretlerin kullanılabile-
ceğini anımsayınız.
17. Köşeli Ayraç [ ]
a. Ayraç içindeki bir anlatımda yeniden bir ayraç gerektiğinde kullanılır:
Na şarka, ne garba, ne falana feşmekâna bağlıyım; bize bağlıyım (Ahmet Hamdi
Tanpınar, Mâhur Beste [Ülkü Mecmuası, 17. tefrika] ).
b. Ansiklopedilerde, sözlüklerde kimi bilgiler köşeli ayraç içinde verilir:
Falih Rıfkı [Atay]; fıkra, makale, anı, gezi, sohbet türlerindeki özlü yazılarıyla tanın-
dı.
(Behçet Necatigil)
c. Bilimsel araştırmalarda, üzerinde çalışılan yazının bulunamayan ya da oku-
namayan, araştırıcının tamamladığı bölümleri belirtmek için kullanılır:
18. Düzeltme İşareti (^)
a. Türkçeye başka dillerden girmiş kimi sözcüklerde bulunan g, k, l sesleri ince
okunmaktadır. Bu durumda söz konusu seslerden sonra gelen a ve u ünlüle-
rinin üzerine konarak, bu seslerin ince okunmaları sağlanır: kâğıt, dükkân,
rüzgâr, mekân, yadigâr, hizmetkâr, reklâm, selâm, İslâm, evlât, hilâl, istiklâl; , sükûn,
sükût, mezkûr…
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
212
?
Page 15
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
b. Kimi yabancı sözcüklerin de yazılışları bir, okunuşları ve anlamları ayrıdır.
Bunlarıbirbirinden ayırt etmek için, ünlüsü uzun okunanlarda düzeltme işareti
kullanılır:
adem (yokluk)
âdem (insan)
adet (sayı)
âdet (gelenek)
alem (bayrak)
âlem) (dünya, evren
dahi (bile)
dâhi (yaratıcı gücü olan kimse)
ama (fakat)
âmâ (göremeyen, kör)
hala (babanın kızkardeşi)
hâlâ (henüz)
hal (pazar yeri, çözme)
hâl (durum)
varis (damar genişlemesi)
vâris (mirasçı)
vakıf (para, mülk)
vâkıf (vakfeden, bilen)
Birbirine karışma olasılığıbulunmayan ve bir ünlüsü uzun okunan sözcüklerde
düzeltme işaretine gerek yoktur:abide, adalet, dünya, vali, ceza, vefa, dava, beda-
va, istifa, beraber, hatta. Ancak, söz konusu ünlüleri uzun okumalıdır:a:bide,
ada:let, dünya:, va:li, ceza:, vefa:, da:va:, beda:va, istifa:, bera:ber, hatta: gibi.
c. Dilimize Arapçadan girmiş, nispet eki (î) almış sözcüklerde de kullanılır.
Aksi takdirde -Türkçedeki –sel/-sal ekinin karşılığıolan- bu ek, dilimizin belirt-
me durumu ve iyelik eki ile karışabilir:
askerî okul
Türk askeri
dinî inanç
İslâm dini
ilmî tartışmalar
fizik ilmi
resmî kuruluşlar
Atatürk'ün resmi
19. Denden işareti ( " )
Maddeler sıralanırken, alt alta gelen aynısözcüğün yinelenmemesi için, alttaki söz-
cüğün yerine konur:
a. Kişi adları
b. Hayvan "
c. Ulus "
20. Yazıda kullanılan öteki işaretler
+
artı, toplama işareti
x
çarpı, çarpma işareti
:
bölü, bölme işareti
=
eşit işareti
%
yüzde işareti
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
213
Page 16
A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
§
paragraf işareti
*
sözcükten sonra dipnot, sözcükten önce farazîlik işareti
°
derece işareti
fi
devam işareti
Æ
devam işareti, gönderme işareti
benzerlik, yaklaşıklık işareti
<
büyük, dilbilgisinde çıkma işareti
>
küçük, dilbilgisinde gelişme işareti
±
eksiği veya fazlası
*** bölüm sonu işareti
.
bitti işareti
İngilizceye özgü olan "ve" anlamındaki & işareti Türkçede kullanılmaz.
Özet
Yazıda noktalama işaretlerini doğru biçimde kullanma işine noktalama denir. Bu işlem sıra-
sında kullanılan noktalama işaretleri, düşüncelerin açık bir biçimde anlatılmasını, kolay
okumayı ve anlamayı sağlar.
Cümlenin bitişişareti olan nokta, en çok kullanılan noktalama işaretidir. Soru bildiren cüm-
lelerde soru, ünlem bildirenlerde ünlem işareti sonuç işareti görevini yapar. Üç nokta da
cümlede söylenmemiş sözlerin okuyucuya bırakıldığını gösteren bir sonuç işaretidir. Nokta
kadar çok kullanılan bir işaret olan virgül, aynıtürden ögeleri ayırmak için kullanılır. Kesme
işareti, daha çok özel adlara gelen ekleri ayırmaya yarar.
Kısa çizgi, uzun çizgi, eğik çizgi, tırnak, ayraç, köşeli ayraç, düzeltme işareti, denden işareti
vb. işaretler daha az kullanılan noktalama işaretleridir.
Değerlendirme Soruları
Aşağıdaki soruların yanıtlarını seçenekler arasından bulunuz.
1. Aşağıdaki kümelerden hangisi cümlelerin sonuç işareti olarak kullanılan
işaretleri göstermektedir:
A. Virgül, noktalı virgül, üç nokta, sıra noktalar
B. Virgül, soru işareti, ünlem işareti, üç nokta
C. Nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti
D. Nokta, soru işareti, ünlem işareti, üç nokta
E. Nokta, noktalı virgül, üç nokta, sıra noktalar.
N O K T A L A M A İ Ş A R E T L E R İ
214
Page 17
A Ç I K Ö Ğ R E T İ M F A K Ü L T E S İ
2. Aşağıdaki cümlede hangi noktalama işareti kullanılmamıştır?
Adam Bir çift söz etmeme izin var mı dedi.
A. Virgül
B. Noktalı virgül
C. Tırnak işareti
D. Kısa çizgi
E. Uzun çizgi.
3. Şu cümlelerin hangisindeki kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A. Yakup Kadri'nin Panorama'sını da okumalısınız.
B. Mehmet Bey'e gittiler.
C. İş Bankası'nın yayınlarını izliyorum
D. Ayşe'ye söylemediler
F Kurtuluş Savaşı 1918'de başladı.
4. Şu cümlelerin hangisinde soru işareti kullanılmalıdır?
A. Güzel mi güzel konuştu
B. İşe saat kaçta gidiyorsun
C. Bu ne biçim konuşma biçimi
D. Bugün hava sıcak mı sıcak
E Gördüm mü gördüm
5. Şu cümlelerden hangisinin noktalaması doğrudur?
A. Oraya dek koştu; ama yetişemedi.
B. Oraya dek koştu ama; yetişemedi.
C. Oraya dek, koştu ama, yetişemedi.
D. Oraya dek koştu ama, yetişemedi.
E. Oraya dek koştu; ama yetişemedi
Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Türk Dil Kurumu. İmlâ Kılavuzu,Türk Dil Kurumu Yayınları: 525, Ankara, 1996.
Baraz, Dr. Turhan. Uygulamalı Noktalama – Yazım Kuralları, Cem Yayınevi,
1992.
Dil Derneği. Yazım Kılavuzu, Dil Derneği Yayınları: 1, Ankara, 1995.
Kantemir, Dr. Enise. Yazılıve Sözlü Anlatım, Ankara Üniversitesi Eğitim Fakülte-
si Yayınları: 105, Ankara, 1981.

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Okuduğunuz Konuya Benzer Konular
Konu	Konuyu Açan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Aşkın Dili Kuş Dili Gibidir	HaYaL**	Çöp Kutusu	1	09-05-2008 05:48
İşitme engelliler için Türk işaret dili	hayalet_0312	Sağlık Haberleri	1	08-22-2008 14:29
Türk Dili üzerine Görüşleri	XxCANISIxX	M.K. Atatürk	0	05-11-2008 18:01
Dünyada Türk Dili	alos	Türkçe	0	04-21-2007 16:32
En Büyük Türk İcadı : Türk Dili	alos	Türkçe	0	04-21-2007 16:28