Nogaylarda Nevruz , Nogaylarda Nevruz Hakkında - Baktabul.CoM, Msn messenger ifadeleri, Avatar, gif, smiley, Resimli Siirler, izle, indir, Komik Resimler, programlar, Resimleri, Haberler

**Boramir!!** · 08-27-2008, 23:28

KAFKAS NOGAY TÜRKLERİNDE NAVRUZ BAYRAMI

Ramazan KEREYTOV*

Türkiye Türkçesine Aktaranlar:

Mariyam BULGAROVA** Celalettin ERBAY***

Nogay halkının tarihi eski Türk kuşaklarının (VI-VIII. yüzyıllara), Peçenek (IX-XIII. yüzyıllara) birlikleri, Altın (XII-XV yüzyıllara) ve Nogaylar (XIV-XVI. yüzyıllara) gibi ulusların yaşadığı zamanları gösterir.

Bu sebeple Nogay Türklerinin içinde şu anda çeşitli Türk kuşaklarının isimleri soyadları gibi kullanılmaktadır. Meselâ: Uysun, Kıpçak, Nayman, Kereyt, As, Kıtay, Dürmen, Komırat, Nukus, Keneges, Tama, Mangıt, Bodrak, Borlak, Kanglı, Koban, Bayıs, Saray, Majar, Kungur, Korkıt, ve başkaları, Nogay ulusunun güçlenmesi ve oluşumu Edige Hanın ismiyle bağımlı olmuş. O ünlü Tamerlanın sevgili ve büyük komutanlarından biriydi. O zamanlarda (XIV-XVI. yüzyıllar) Nogaylar, Ertiş ve Tuna ırmaklarının. arasında oturuyorlarmış. No**** ulusu komşu devletler ve beylikler arasında önemli bir yer tutmuştur.

Nogayların o zamanları bazı Türk halklarını kahraman destanlarında “Nogay Vaktı” diye belirtilmiş. Nogay ulusunun başkenti Sarayşık şehri olmuş. Bu şehrin içinden Batı ile Doğu taraflarını birbirine bağlayan alışveriş yolları geçmiş. Bu sebepten Nogay Devletinin ticaret ilişkileri çok yüksek derecede olmuş. Satılan mallardan en önemlisi Nogay atlar olmuşlar. Onların fiatı çok yüksek olmuş. Nogayların uluslararası siyasî bağlantıları tarihte bellidir.

17-19. asırlarda önceden büyük, kuvvetli devletleri olan Nogaylar feci akıbetten dolayı parçalandılar. Nogay halkının bir kısmı Kırım’a, bir kısmı Romanya’ya, bir kısmı Anadolu’ya zorunlu göçe tâbi tutulmuşlardır.

Şimdiki Nogay Türkleri, Karaçay Çerkeş Cumhuriyetinde, Dağıstan’da, ve Çeçen Cumhuriyeti’nde yaşamaktadırlar. Nogaylar Rusya’da yaşayan halklardan, birisi olup, nüfusu (85.000) civarındadır. Ama onlar dillerine, tarihlerine, kültürlerine, dinlerine, manevî güçlerine, geleneklerine bağlı kalmışlardır.

Halk arasında çeşitli âdetlerin tamamını şu anda yaşatıyorlar. Onların içinde önemli yer tutan yılbaşı yani 21 Mart günü Navruz bayramıdır. Mart ayına Nogaylar Navruz ayı diyorlar. Navruz ayında Nogaylar bir kaç bayramı birlikte kutlamışlardır. “Navruz”, “Sabantoy”, hu ay Nogayların soğuk kıştan sonra gelen sıcaklığa, rahatlığa, tarım işçilerinin başlamasına ve tabiatın canlanmasına işareti olan sevincini ifade eden ve belirten bayramlarıdır.

Nevruz bayramı Nogaylarda Yeni Yılın başlangıcı olarak kutlanıyor. Bu (21 Mart) günün Nogaylarda daha bir önemi vardır. O “Kündelüm” ayının Nogaşlarda başka bir adı daha var. Amel diyorlar. Halkımız arasında Nevruz’a bağlı bir deyim de mevcut.

“Amelden sonra amal yok,

Yazlık boldu dep senme, belki

Amel tutup öpiripte koyar, tonarsın”

Görüyoruz, halk hayat tecrübesine dayanarak Navruz (Mart) ayının hava durumuna fazla güvenmemiş. Bu ayda hava değişikliklerine alışmışlar, onun için önceden hazırlanmışlar. Bu aya bağlı bir deyim daha vardır bu da, “Mart ketpey, dert ketpez” derler.

Bayrama Nogay Türkleri erken hazırlanmaya başlamışlar. Bayanlar (bikeler) evlerini baştan başa temizlerler. Eşyalarını dışarıya çıkartıp, evlerini havalandırırlar, halılarını ve kilimleri temizler. Çamaşırlarını yıkarlar. Eski eşyalarını bırakırlar ve yakarlar. Bayram günü 12-16 yaş grubu gençler grup-grup olarak köylerde gezerler. Her gruptan en iyi şarkı ve şiir söyleyen kimseler seçilir. Biri veya ikisi ellerin: yeşil dal parçası tutarak ve hepsi beraber dalı tutarak ev ev girip çıkarak dolaşmaya başlarlar. Gezen kişiler ev sahiplerine dal parçası verirler. Şarkı söyler, kardelen çiçeğini duvarlara takarlar. Mesela ev sahibi ihtiyar bayan olusa ona “Bizim anay tura, tura tilki tonu kiye tura, bizge yavluk bere tura” derler.

Şarkılar ve şürler her köyde çeşit çeşittir. Ama hepsi Navruz bayr****** Navruz ayını ve ilkbaharı göklere çıkarmışlar. Şarkılar doğanın değişme ve yenileşme süresince halkın sevinç göstergesidir.

“Ay kümbike, eşik aş,

Navruz keldi, şaşuv şaş,

Yavluk bersen yıltsrak,

Akşa bersen saltırat,

Azan, azan!

Navruz kuni, mübarek!

Navruz yırlay keldik biz

İşçilerdin eşiğine,

Narık u1u Şoraday

Batır bersin beşiğine

Azan, azan

Navruz Kuni mübarek”.

Bizim dikkatimizi bir şey daha çekiyor. İlkbaharın, yerdir (toprağı), bayanların (bikeler) doğa ile bağlantısı olduğu için (yer ve bikeler hayat veriyor) Navruz bayramında söylenen şarkıların çoğu bikelere adanmıştır.

Ev sahipleri gelen gençlere çeşit çeşit hediyeler verir. Mesela para, kuru et, ekmek verirler. Bu hediyeler eşitçe bölüşülür, yemekleri köy kenarında hep birlikte yerler, sonra oyunlar oynarlar, şarkı ve türkü söylerler, salıncaklarla sallanırlar.

Nogayların bir kısmı Navruz bayramında evlerinde yemek yapmazlar. Köy kenarına çıkarak sadece getirdikleri sütleri içerler. Köyün bütün gençleri ve yaşlıları köyün kenarında toplanırlar. Bayramlarda inekleri, kısrakları ve develeri sağıp çevredekilere süt dağıtırlar. Birbirlerine sütle saygı gösterisi yaparlar. Bayram yemeğini en yaşlı kişinin duası ile başlanır. Sütü alan kişi süt tasını iki eliyle tutarak küne (Güneşe) bakar. Derki “Yere sıcaklığını versin, vaktinden önce kavurtmasın” diye dua eder. Birkaç süt damlasını yere damlatır. Sonra biraz sütten içip çevresindekilere dağıtır.

Köylerde Navruz bayramı günü komşular, akrabalar birbiriyle bayramlaşır. Yemekler yenir, bayram kutlanır, aynı zamanda “Tepreş” bayramı da kutlanmış olur.

Gençler yeşil dalları alarak bayram için kurulan özel çadırları geçerek ev sahipleriyle bayramlaşır. Ev sahipleri gençler için suda pişirilmiş ve çeşitli renklere boyanmış yumurtaları verir. Yumurtaları alan gençler köy kenarında olan bir tepeye çıkarak ellerindeki yumurtaları tepeden aşağıya doğru yuvarlarlar, bu sırada oyunlar oynanır, bikeler evde yapılan çeşitli yemekleri oradaki insanlara dağıtarak hep birlikte yemek yemeleri sağlanır. Boyalı yumurtalar öz halkımızın çok eski bir geleneğidir. Nogay Türklerine yakın Özbek Türkleri de bu adetlerini yaşatmak ve gelecek nesillere ulaştırmak için büyük gayret sarfetmektedirler.

Yukarıda belirtildiği gibi Nogaylar Navruz bayramı hakkında söylenen adetlerin çoğu Türkiye’de, Orta Asya’da, Kazakistan’da, dünyanın başka yerlerindeki halkların da kutladıkları görülmektedir. Bu kutlamaları araştırmak ve inceleme sonucunda Nogayların bütün Türk halklarıyla yüzyıllarca akrabalık bağlarının olduğunu göstermektedir. Türk dünyasının üstüne bir çiçek gibi açan Navruz bayramı hayırlı ve uğurlu olsun. Hoş geldin, safa geldin Navruz günü mübarek.

* Doç. Dr., Karaçay Çerkeş Cumhuriyeti CERKESSK-41 KOSMONATOV 13-16.

** Doç. Dr., Tika Yabancı Uzmanı.

*** Eğitim Merkez Müdürü.

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Okuduğunuz Konuya Benzer Konular
Konu	Konuyu Açan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Özbeklerde Nevruz , Özbeklerde Nevruz Hakkında	Boramir!!	Türk Dünyası Ve Kültürü	0	08-30-2008 14:37
Azerbaycan'da Nevruz , Azerbaycan'da Nevruz Hakkında	Boramir!!	Türk Dünyası Ve Kültürü	0	08-30-2008 00:50
Uygurlarda Nevruz Kutlamaları	Boramir!!	Türk Dünyası Ve Kültürü	0	08-18-2008 03:33
Almanya'da Nevruz kutlaması	XxCANISIxX	Dünyadan Haberler	0	03-22-2008 19:51
Gül'den Nevruz mesajı	XxCANISIxX	Dünyadan Haberler	0	03-20-2008 19:17