Boramir!!

1-) I. İnönü hükümeti
(30.10.1923-06.03.1924)




25 Nisan 1920 ile 27 Ekim 1923 tarihleri arasında görev yapan Muvakkat İcra Encümeni ve 5. İcra Vekilleri Heyeti ardından ilan edilen Cumhuriyeti takiben hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya Milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. 3 Mart 1924'de Hilafetin ve bu nedenle de şerie ve evkaf vekaletinin ve ayrıca erkan-ı harbiye-i umumiye vekaletinin kanunla kaldırılması üzerine yeni bir kabine oluşturulması için İnönü başbakanlıktan çekildi.


Program: 30.10.1339 Güvenoylaması: “ Kullanılan oy: 165 Kabul: 165


I. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu 30.10.1923-06.03.1924



Başvekil ve Hariciye Vekili

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Şer’iye Vekili

Mustafa Fevzi SARHAN (Saruhan)

Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili

Fevzi ÇAKMAK (İstanbul)

Dahiliye Vekili

Ahmet Ferit TEK (Kütahya)

Maliye Vekili

Hasan Fehmi ATAÇ (Gümüşhane) 30.10.1923-02.01.1924

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 02.01.1924-06.03.1924

Müdafaai Milliye Vekili

Kazım ÖZALP (Karesi)

İktisat Vekili

Hasan SAKA (Trabzon)

Adliye Vekili

Seyit Bey (İzmir) 30.10.1923-06.03.1924

Maarif Vekili

İsmail Safa ÖZLER (Adana)

Nafıa Vekili

Ahmet Muhtar CİLLİ (Trabzon) 30.10.1923-19.01.1924

Süleyman Sırrı Bey (İstanbul) 19.01.1924-06.03.1924

Sıhhiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)



Mübadele, İmar ve İskan Vekili




I. İnönü Hükümeti Programı



Muhterem Arkadaşlar Reisicumhur Hazretleri tarafından intihab-ı umdeyi acianeme tevdi buyurulan vekilleri Meclis-i Alice tasvip buyurmak suretiyle ishar buyurduğunuz teveccühe Hükümet namına arz ve teşekkür ederim. Hükümet, muvaffakiyetini daima Meclis-i Ali’nin müzaheret ve itimadında istinat bularak ve ondan kuvvet alarak arayacaktır.

Arkadaşlar,takip edeceğimiz hareket, hutut-u esasiyesi itibariyle bütün dünyaca malumdur. Mevki-i iktidarda ve mevki-i mesuliyette bulunan ekseriyet fıkrasının millete arz ettiği ve milletin tasvip ettiği umdeler ve Meclis-i Ali’nin inkişaf ve terakki için, huzur ve müsalemet için öteden beri musırran iltizam ettiği esaslar; Cumhuriyet Hükümetinin hattı hareketi olacaktır. Dahilde huzur ve emniyeti ve terakki ve inkişafı temin etmek için Cumhuriyet Hükümeti, kemali azim ve metanetle kemali ısrar ve takip ile hareket edecektir.

Cumhuriyet Hükümetinin münâsebat-ı hariciyede üç sülesası Türkiye Cumhuriyetinin mevcudiyetini ve temamiyetini sağlam tutarak menâfi-i hayatiyesini gözönünden ayırmamak esası dahilinde müsalemeti, huzuru, hüsnü münasebatı mümkün olduğu kadar tevsi ve teyit etmekten ibarettir. Hem hudutlarımızla ve kendileri ile muahedatı imza edip safahatını tatbik etmekte olduğumuz ve diğer taraftan ve henüz münasebata girmediğimiz devletlerle samimi bir dostluk tesis için bütün kuvvetimizi sarf edeceğiz. Göreceğimiz hüsnüniyete fazlasıyla mukabele edeceğiz. Bu esaslar dahilinde Türkiye Cumhuriyeti menafi-i hayatiyesini muhafaza etmek için son derecede dikkatli olacaktır.

Muhterem arkadaşlar, Meclis-i Ali’nin daima ishâr ettiği temenni ve arzu ettiği netice sözden ziyâde iş yapılmasıdır. Cumhuriyet Hükümeti sözden ziyâde iş yapmak fiiliyat ve tatbikat ile size ve milletinize emniyet bahş olmak için bütün kuvvetini sarfedecektir. Şiarımız faaliyet, gayret, iş yapmak arzusudur. Sizin müzaheretinizi istirham ederim ki bu müzaheret tefiki ilahiye de vesile-i tecelli olacaktır.

Boramir!!

2 II. İnönü Hükümeti
(06.03.1924-22.11.1924)




Başbakan İnönü'nün istifası nedeni ile hükümet sona erdi.


Güvenoylaması: 06/03/1924Kullanılan oy: 145 Kabul: 145


II. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
06.03.1924-22.11.1924



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Hariciye Vekili

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Müdafaai Milliye Vekili

Kazım ÖZALP (Karesi)

Dahiliye Vekili

Ahmet Ferit TEK (Kütahya)

Maliye Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 06.03.1924-21.05.1924

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 21.05.1924-22.11.1924

Ticaret Vekili

Hasan SAKA (Trabzon)

Ziraat Vekili

Aziz Zekai APAYDIN (Aydın) 06.03.1924-20.08.1924

Şükrü KAYA (Menteşe) 20.08.1924-22.11.1924

Adliye Vekili

Mustafa Necati UĞURAL (İzmir)

Sıhhiyeve Muavenet-i İçtimaiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

Maarif Vekili

Hüseyin Vasıf ÇINAR (Saruhan)

NafıaVekili

Süleyman Sırrı Bey (İstanbul)

Mübadele, İmar ve İskan Vekili

Mahmut Celal BAYAR (İzmir) 06.03.1924-07.07.1924 Refet CANITEZ (Bursa) 07.07.1924-05.11.1924

Boramir!!

3 Okyar Hükümeti
(22.11.1924-03.03.1925)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından İstanbul Milletvekili Ali Fethi Okyar'a verildi.

Okyar, Doğu ayaklanması sırasında başbakanlıktan istifa etti.
Program: 27/11/1924

Güvenoylaması: 27/11/1924Kullanılan oy: 188 Kabul: 188




Okyar Hükümeti Bakanlar Kurulu
22.11.1924-03.03.1925



Başvekil ve Müdafaai Milliye Vekili

Ali Fethi OKYAR (İstanbul)

Adliye Vekili

Mahmut Esat BOZKURT (İzmir)

Dahiliye Vekili ve Mübadele, İmar ve İskan Vekaleti Vekili

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 22.11.1924-05.01.1925

Mehmet Cemil UYBADIN (Tekirdağ) 05.01.1925-03.03.1925

Hariciye Vekili

Şükrü KAYA (Menteşe)

Maliye Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı)

Maarif Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir)

Ziraat Vekili

Hasan Fehmi ATAÇ (Gümüşhane)

Ticaret Vekili

Ali CENANİ (Gaziantep)

Nafıa Vekili

Feyzi PİRİNÇCİOĞLU (Diyarbakır)

Sıhhiye ve İçtimai Muavenet Vekili

Mazhar GERMEN (Aydın)

Bahriye Vekili İhsan ERYAVUZ (Cebelübereket) 30.12.1924 -03.03.1925



Okyar Hükümeti Programı



Muhterem Arkadaşlar,

İsmet Paşa hazretlerinin ahvâl-i sıhhiyesinin istilzam ettiği zarurete binâen vaki olan istifası üzerine riyaset-i aczide teşkil eden hükümet bugün Teşkilât-ı Esâsiye Kanununun 44 üncü maddesine tevfikan Meclis-i Ali’nin itimadını talep etmek üzere huzur-u alinize çıkıyor.

Heyet-i Vekilinizin takibedeceği umumi siyasâti hülâseten ifade için: İsmet Paşa hazretlerinin riyaset buyurdukları Heyet-i Vekilece takib edilen dahili ve harici siyâsetin hudud-u umumiyesi üzerinde yürüyeceğimizi arzedeceğim. Memleketin ihyâsına matuf semaratını iktitaf etmekte bulunduğumuz Cumhuriyet idaresinin teceddüt ve inkılap sahasında vaz eylediği kanunları tatbik vazifesini omuzlarına almış olan heyet-i hükümet bu vazifeyi azimle ifa ederek Türk milletine mevcut asri ve medeni hayata doğru bilaram ilerleyecektir.

Muhterem Efendiler, Hudud-u esasiyesini tebdile taraftar olmadığımız 1341 senesi bütçesinin füsıl ve mevâdı Muvâzeneyi Maliye Encümeninde müzakere olunduğu esnada bazı tadilât hakkında vekiller nokta-i nazarlarını bildirecekleri cihetle bütçenin Mart iptidasında mevki-i tatbikat vaz’ını temin ve muvâkkat bütçelerin idâri ve mali siyâsetimizde tevlit edeceği mahzurlardan tevâkki için umumi bütçeyi geri almak fikrinde değiliz. Bu tarzı hareketin Meclis-i Ali’nin tasvibine iktiran edeceğine ümidimiz vardır.

Müdâfaai Milliye :

Türk vatanının muhafızı olan büyük ordumuzun icabeden techizât ve teşkilât ile müessiriyetini ve fenni vesaitle kuvve-i maddiyesini tezyid etmek; bahri ve havâi kuvvetlerimizi bu gayeye doğru yükseltmek vazifemiz olacaktır.

Adliye :

Türkiye’de yaşayan her ferdin bilâkaydü şart, asri ve halkçı milel-i mütemeddinece kabul edilen sistemlerle temini Hukuk-u Türk Adliyesinin şiarıdır. Cumhuriyetin ceza, hukuk, usul ve teşkilâta müteâllik konuları işbu esasat dahilinde ve memleketimizin ihtiyac-ı medeniye ve iktisadiyesiyle müterafık bir surette Meclis-i Ali’nin nazar-ı tasvip ve kabulüne arz olunacaktır. Esasen hali faaliyette bulunan mütehassiani komisyonlarınca ihzar edilmiş ve edilmekte bulunan, Hukuku Aile Kanuniyle, Kanunu Medeni ve Kanunu Cezaya müteâllik tadilâtı mühimme kariben Meclis-i Alinize arzolunacaktır.

Pek iptidâi bir vaziyette olan eytam sandıklarının islâh ve tensikiyle hukuk-i eytâmın ziyadan siyânet-i Adliye Vekaletinin en mühim mesâisinden birini teşkil edecektir.

İnkılâbımız vahdeti kazayı temin eylemekle tevzii adalete esaslı ve çok feyizli yeni bir mecray-ı muvaffakiyet izhar eylemiştir. Bunun icâbat-ı medeniyesi bila tereddüt takip ve ikmâl olunacaktır.

Dâhiliye :

Dâhili idarede esasen şayan-ı memnuniyet bir derecede olan asayişin takviye ve teyidiyle umumi sükun ve huzurun tarsini, gayemiz olacaktır.

Memurinin hukuk ve vazayifini tanzim için epey müddetten beri başlanmış olan mesaiyi ikmale çalışmak mühim işlerimiz adadından bulunacaktır.

Bir taraftan umumi tahrir-i nüfus ve tescil muamelatına hazırlanmakla beraber 1341 bütçesinde talep edilen tahsisatın kabulü halinde elviye-i selâsede ve istilâ ve yangınlar sebebiyle kuyudatı muhterik veya zâti olan cem’an 120 kazada yoklama suretiyle nüfusu tescil eyliyeceğiz. Mübadele ve iskanları, nakilleri artık ikmâl edilmiş olan muhacirinin ahvâli umumiyesinde hissedilen sıkıntıyı izâleye azâmi gayretle çalışacağız. Muhacirine arazi tevzi ve teffiz muamelatını bilâteehhür tatbik etmek ve teffiz muamelatında usul ve hukuk esaslarını muhfuz tutmakla beraber kendilerini biran evvel müstahsil vaziyetine geçirmek için âmeli bir sistemle arazi sahibi yapmak esbabına tevessül edeceğiz. İstila dolayısıyla yurtları düşmanın ihrak ve tahribine maruz kalan, ahvâl-i umumiyeleri muhacirin mertebesinde mucib-i ihtimam bulunan vatandaşlarımızın tehvin ihtiyacına salih iktisadi ve mali tedbirler ittihazını derece-i vucutda görmekteyiz. Devletimizin makarrı idaresi olan Ankara şehrinin hâlen ihtiyacat-ı acileyi ve atiyen medeni ihtiyacatı tatmin edecek bir memuriyete isali için yapılacak mali fedakârlıkların bihâkkın mahalline masruf ve Türk Cumhuriyetinin, Türk milletinin şerefiyle mütenâsip olacağı kanâatindeyiz.

Mâliye :

Siyâsi mâliyede tasarrufa riâyet esas mesleğimizdir. Tarz-ı idare ve usul cibâyetlerindeki nevâkızdan dolayı mükellefiyeti iz’aç ve hâzineyi milleti ızrar etmekte olan vergilerimizi tâdil ve tarzı istifâlarını ıslah esaslarını takip edeceğiz. Aşarın ilgâsına doğru atılmış olan hatveleri takip ve intaz etmek ahsı emelimizdir.

Dâhili ve hârici borçlarımızı muntazaman ödiyeceğiz, gerek bu suretle ve gerek diğer tedâbir ile itibâr-ı mâliyemizi alaya çalışacağız. Şayan-ı memnuniyettir ki Reji Şirketinin ilgâsı emrivâkidir. Önümüzdeki Şubat nihâyetinde mevcut şirketin muamelâtına hitâm verilecektir. Sene-i mâliyenin hitâmından evvel tütün meselesini milletin istihsâlat ve iktisadiyâtiyle devletin menâfiini telif edecek şekilde halle gayret edeceğiz.

Memleketimizde hukuk-u tasarrufiyenin kurunu vustadan müntâkil kavânin ve usullerle arzu olunan şekilde temini muhafazası mümkün olamadığı taayyün etmiş bir hakikâttir. Kuyut ve muamelâtı tasarrufiyenin islâh ve tânzimi için kadastro ameliyesine başlamak azmindeyiz.

Maârif :

Meclis-i Alinizin yüksek karariyle tevhidi tedrisât esaslarını kabul ederek selâmet yolunu bulmuş olan Maârifimizi ayni yolda yürütmek ve Türk vatanına tâlim ve terbiyenin muhtaç olduğu intizâm ve inzabat altında yeknesak terbiye ve tahsil ile mücehhez, hayat için hazırlanmış gençler yetiştirmek gayemiz olacaktır. Halkımızın Maârife karşı gösterdiği büyük alâkayı bihâkkın tatmin edebilmek üzere muallim noksanının telâfisine çalışmak ve alelumum mektep programlariyle mektep teşkilâtlarının istikrârını temin için lüzumsuz tebeddülâtan içtinâp etmek vazifemizdir.

Nâfıa :

Cumhuriyet İdâresinin memlekete bir abidesi olan Ankara - Sivas ve Sivas - Samsun hattının kemâli faaliyetle ikmâli inşası en aziz bir hedefimizdir. Azim bir serveti tâbiiyemiz olan Ergani madeninin milletin kişi istifâdesine bir an evvel vaz’ını temin için Arada - Ergani hattı inşaatını ehemmiyetle takip edeceğiz.

Karadenizden şark vilâyetlerimize doğru yapılacak Demiryollarının inşasını temin edecek tedâbire tevessül etmek vâzifemizdir. Yol ve köprülerin inşasını, sıhhati umumiyyeyi ve dolayisiyle iktisâdi milliye pek ziyâde alakadar eden bataklıkların kurutulması ve ticaretgâh limanlarımızın yapılmasını görmenin ne kadar derin bir ihtiyâca ve ne kadar hararetli bir arzuya makes olduğunu zikre hacet görmem. Bu ihtiyâcattan bütçenin ıstidaâtı haricinde kalmak suretiyle gayrıkabil tatmin olanların ecnebi sermayelerinden istifade edilerek teminini daima göz önünde bulunduracağız. Menfi umumiyeye hadim olacak ecnebi sermayesine azami teşkilât ve teminât irâyesi Meclis-i Alice muvafık bir hattı hareket telâkki edilir kanaatındayız.

Zirâat :

Memleketimizin başlıca menbağı serveti ve halkımızın en büyük sahayı içtigâli ve vasıta-i maişeti olan zirâatın teşviki ve mahsulâtı dahiliyemizin himâyesi, istihsalâtın tezyidi için vesâitin teksiri, zirâattaki bazı kuyudun ref’i, hayvanat ve nebatata arız olan hastalıkların izâlesi zımnında kat’i tedabir ittihazı, zirâat mekteplerimizin daha ameli bir şekle ifrağı ve vesâiti lazıme elde edildikçe adetlerinin teksiri emelindeyiz. Memleketimizin mühim servetini teşkil eden hayvanatı ehliyenin teksiri ve cinslerinin ıslahı hususunda mâli fedakârlık ihtiyarı lüzumuna kailiz. Ormanlarımızda ciddi muhafaza teşkilâtı vücuda getirmek için köylere ve eşhasa ait kısımlarının tefrikiyle devlet ormanlarında muhafaza ve kat’iyat sahalarının tesbiti ve orman teşkilâtının dahi bu esasa göre tertibi ve fenni vesâitle orman işletecek olan müteşebbislere teshilât irâdesi iltizâm olunacak.

Ticâret :

Vatanın mebzul ve tabii servetlerini işletecek iktisadiyâtımızı inkişâf ettirmek cümleyi amalimizdendir. Bilhassa ihracâtımızı tezyit ve mahsulât-ı milliyenin revacını temin için ihracât pazarları tedarik ve harici

piyasalardan tüccarlarımızı vaktiyle haberdar edecek vesaik ihzar eyleyerek yerli tüccarlarımızın dünya piyasaları ile doğrudan doğruya münâsebet ve alâkasını tesis etmeye çalışacağız. Ticaret hayatı üzerinde büyük tesir icra eden nakliyât umurunun ve hususiyle limanlârdaki tahmil ve tahliye ameliyâtının tanzimi ve mevcut müşkülatın izâlesi çarelerini teammül edeceğiz. Sanâyiin terâkki ve inkişâfı için fabrikalar inşâ ve tesisine devam olunmakla beraber sanayii beytiyenin teşvik ve ihyâsı ve sanatkârlara uzun vadelerde makineler tedarik ve itasını düşünmekteyiz. Derdesti müzâkere bulunan mesâi kanununun bir an evvel intâcını Meclis-i Alinizden rica etmekteyiz.

Sıhhiye :

Halkımızın bünye-i içtimâiyesini yıpratan sıtma ile ciddi bir surette mücâdeleye girişmek Sıhhiye Vekâletinin en esaslı umdesidir.

Bundan mâada firengi ve verem tahribatına, nüfus itibariyle pek şayan-ı teammül olan çocuk hastalıklarına ve vefiyâtına karşı koymak için bir taraftan teşkilât-ı sıhhıyemizin taazzuv ve tevessülüne azami sarfı gayret edilecek, diğer taraftan da teşkilât-ı hususiyeye bu gayeleri teminen muavenet ifa olunacaktır.

İklim ve meskenlerini tebdil sebebiyle ve bittabii sıhhi meskenlerden mahrumiyet itibariyle hastalıklara daha ziyade maruz bulunan muhacirlerin ve harikzedelerin ahvâl-i sıhhiyesine itina etmek ve bu mıntıkalarda sıhhi tedabiri teksif eylemek cümley-i mesâimizden olacaktır.

Hâriciye :

Takip edeceğimiz siyâset-i hâriciye derin bir fikri müsâlemete müstenit ve mütekâbil hukuk ile uhuda fartı riayet esaslarından mülhem olacaktır. Muallak mesailin dostane ve müsâlemet perverane hissiyatın tesiratı altında ve aynı zamanda milli hukukun mahfuziyetini temin edecek tarzda halline tehalükle çalışacağız.

Rusya Şuralar Cumhuriyeti müttehidesiyle mücadele-i milliyenin ilk zamanlarından beri teessüs eden ve tarafeyn için mucibi menfâat olan dostâne münâsebâtı takviyede devam edeceğiz.

Büyük Britanya Devleti ile aramızda hadis olan Irak hudutu meselesi bir aralık malumunuz olduğu veçhile had bir devreye dahil olmuş iken her iki tarafın gösterdiği basiret ve itilâfperverlik sayesinde Musul meseleyi asliyesinin halline intizaren müsâlemeti perverâne bir târiki tesviyeye dahil olmuştur. İki devlet arasında mucibi ihtilâf olan Musul meselesine adilaâe bir şekli hal bulmak keyfiyeti Cemiyet-i Akvamca tetkik ve tetebbu edilmekte olduğundan ve Cemiyet-i Akvamın bir neticey-i adileye vusulü muntazır bulunduğundan iki devletin arasında dostluğu takviye edecek mesâye hiçbir mani görülmemektedir.

Fransa ile her sahadaki revabıtı muhadenetkârenemizin teşyidi hususuna itinâi mahsus göstereceğiz. Aramızda henüz tesviye-i pezir olmayan mesâilin mucibi memnuniyet tasviye edileceğine ümit varız.

İtalya ve Türkiye Cumhuriyeti arasında hiçbir ihtilâf mevcut olmadığını memnuniyetle kaydediyoruz. Aralarında bir çok temas noktaları bulunan iki memleket beynindeki sıkı münâsebâtın her iki tarafın menâfii mütekabilelerini daha ziyâde takviye edecek bir surette mazhar-ı inkişâf ve tekâmül olmasını arzu etmekteyiz.

Cumhuriyetimizin kendileri ile yeni esasata müstenit muahedat akdetmiş olduğu Lehistan, Avusturya, Macaristan, Almanya, İsveç, Felemenk, İspanya, Çekoslovakya Devletleri ile hüsn-ü münasebât idâmesi emelimizdir. Danimarka, Estonya, Letonya, Finlandiya Devletleri ile de bu yolda muahedeler akdine intizâr ettiğimiz gibi İsviçre ve bazı mertebe teatii enzar etmiş olduğumuz Bulgaristan Hükümeti ile de mukavelâtı müsâmele akdedeceğimizi ümit ediyoruz.

Yunanistan’la mazinin mirası olarak aramızda mevcut bazı ihtilâfatın tarafeynin gayreti itilafperveranesiyle hallonularak münâsebetimizin iki komşu devlet arasında caygir olması zaruri olan hali müsâlemete gireceğini ümit ediyoruz.

Romanya Hükümeti ile mukaddema caygir olan dostluğun yeniden teessüsünü memnuniyetle karşılamaktayız.

Cemahir-i müttehide-i Amerika ve Lozan’da imza edilen muahedâtın bu sene zarfında iktisabı mer’iyet etmesi için lazım gelen tedâbire her iki tarafca tevessül edileceği kaviyyen memuldur.

Afganistan ve İran Devletleri ile münâsebetimizin gayet samimi bir mecrada devamına gayret edeceğiz.

Cemiyet-i Akvamın mesâisini Türkiye Cumhuriyeti ötedenberi kemli itinâ ile takib etmektedir. Günden güne ehemmiyeti ve beynelmilel münasebâtın tanziminde fâaliyeti şayan-ı dikkât bir sürette tezayüd etmekte olan işbu müesseseye Hükümetimizin Lozan Konferansından beri izhâr etmiş olduğu temayülü fiili bir şekle irca ile Türkiye’nin Cemiyete dahil devletler meyanında ahzı mevki etmesini ve biran evvel temin etmek lâzım olduğuna kanâatımız vardır.

Şehbenderlerimizin vazife-i asliyeleri olan ticâretimizin tevessü ve inkişâfı gayesine hasrı mesâileri temin olunacaktır.

Efendiler; Tafsilât ve teferruata girişmeyerek hattı hareketimizin nokta-i umumiyesi hakkındaki mücmel maruzatım bundan ibarettir. Bu mesailin hini tatbikinde yerli ve ecnebi müessesâttan istifade etmeye son derece itina azminde olduğumuzu arza hacet görmüyorum. Heyet-i celileniz bu tarzı mesaiyi tasvip ve bu tarzı mesaide Heyet-i Hükümetin temini muvaffakiyet edeceğine izharı itimat buyurduğu takdirde bundan kuvvet alan Hükümetiniz bu itimada kesbi liyakât için çalışacak ve muvaffakiyetimizin daima amili ve kâfili bulunacak olan itimât ve müzaheretinizin temadisinden ve sahai fâaliyetimiz etrafında cereyan edecek müzakerât ve münâkaşattan feyz ve ilham alarak yürüyecektir.



burdanda anlasılacağı gıbı dönem basbakanlığını ustlenen fethi okyar ağırlık olarak dış ılıskılerı ön planda tutmustur

Boramir!!

5 IV. İnönü Hükümeti
(01.11.1927-27.09.1930)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. İnönü'nün başbakanlıktan çekilmesiyle hükümet sona erdi.


Program: 05/11/1927Güvenoylaması: 05/11/1927Üye Sayısı: 316Kullanılan oy: 271 Kabul: 269


IV. İnönü Hükümeti Programı



Muhterem efendiler;

Hükümetin takip edeceği umumi siyâset üzerinde mufassal beyanat ile sizi tasdi etmek lüzumlu olmadığı zanındayım. Bilhassa bu günlerde nokta-i nazarlarımızı ve hattı hareketlerimizi kâfi derecede gösteren müteaddit vesilelerle beyanatımızdan sonra senelerden beri takip ettiğimiz umumi siyâsetimizde esas itibariyle bir tebeddül bulunmadığı teslim buyrulur.

Ben bugün ancak bazı noktalara temas ederek siyâsetimizin basit bir çerçevesini arzetmek niyetindeyim. Biliyorsunuz ki, muhterem efendilerim, dahili siyasette biz herşeyden evvel, vatandaşlar için hür rahat ve endişesiz, kendi işlerine bütün tasavvurlarını ve gayretlerini hasretmeğe müsait, bir emniyet ve huzur taraftarıyız. Senelerden beri bu hususta elde ettiğimiz neticelerin vatandaşlarımızın memnuniyet ve menfâatlerini en iyi temin ettiği ümidindeyiz.

Şark vilâyetlerimizin bazı mıntıkalarında büyük irticai hareketlerin kati akametinden sonra, bazı meyusane şakavetler devam etti. Bu şakavetleri cumhuriyetin nimet ve ıslâhatında hususi menfâatlerini haleldar görenlerin son gayreti addetmekten ve geniş hudutları iltica ve avdet için istifade edilebilir zannetmekten mütevvellit addedebiliriz. Bir taraftan hudutları beynelmilel kâvaidin icabatı dahilinde bertaraf için mahalli sükun olmayacak bir amil haline getirmek için sarfettiğimiz ciddi ve müstakimane gayretlerin semereler ümit ettirmesi diğer taraftan halkın cumhuriyetin nimetlerini idrak ederek bizzat tahrikâta mukavemet eylemesi ve aynı zamanda cumhuriyetin maddi kuvvetinin maddeten dahi tezelzül ettirilemeyeceğinin mükerrer tecrübelerle anlaşılması şakavetten ümit besliyenlerin bütün aksamı vatandaki huzur ve nizama ram olacaklarına şüphe bırakmamaktadır. İlâve etmeliyim ki; bu eşkiyayı takip için mahalli zabıta kuvvetlerinden ve mahalli garnizonlardan başka kuvvet istimâline mecbur olmadık.

Şark vilâyetlerimizin bazı menatıkı dediğimiz zaman bunun vasi bir mıntıka manâsında alınmamasını tasrih etmek isterim.

Bu, Genç, Lice, Palu, Hınıs gibi dört beş kazaya münhasır olan bir sahadır. Şark vilâyetlerimizin bütün mamureleri ve bütün sahaları huzur ve asayiş içindedirler. Alelumum memleketimizin huzur ve asayiş için misâl olmak üzere derim ki hükümeti bilhassa teçhiz ettiğiniz takrir-i sükun selâhyetini kullanmağa istiklâl mahkemelerini yeniden intinâba lüzum görmediğiniz mart ayından beri, hemen hiç kullanmağa lüzum görmedik.

Kezalik, memlekette idarenin nasıl en uzak köşelere kadar saat gibi işlediğine misâl olmak üzere, son tahrir-i nüfus teşebbüsünü de gösterebilirim. Muhterem halkımızın kendi hükümetini kendi iradesinin izhar ve tatbiki addettiğini, muvasalatı bizim arzumuzdan ve ihtiyacımızdan bu kadar eksik olan bu büyük memlekette, bir günde fennin en yeni usulleriyle tahrir-i nüfusa imkân vermekle ispat etmiştir. Yüksek selâhiyeti beynelmilel bir mevkii haiz olan istatistik Müdürü Umumiyemiz münhasıran kendi intihab ettiği usullerini memleketin her tarafında seyehat ve ittihazı tedabir ederek tatbik edebilmiş ve Türkiye nüfusunun 14 milyona yakın olduğunu gayri kabili itiraz bir sıhhatla ilân etmeğe muvaffak olmuştur.

Gelecek devreyi mesuliyetimizde de memleketin huzur ve asayişini ve adliyenin hakim ve her müşkülü halleder vaziyetini muhafaza etmeyi birinci vazifemiz addedeceğiz.

Harici siyâsetimizin istikrar ve istikameti her tarafta anlaşılmakta olduğunu ümit ediyorum. Teessüs etmiş dostluklara riayet ve vefa göstermekle yeni dostlukların teessüs edebilmesini telif etmek dürüst bir siyâset için mümkün olduğunu ispat etmiş bulunuyoruz. Beynelmilel alemde bugün bizi endişeye düşürecek müstacel ve mühim bir mesele karşısında bulunmuyoruz. Geniş hudutların muhilli emniyet olmaması için dostane teşriki mesai ve vatandaşlarımızın henüz bazı yerlerde fiilen tahsil olunamıyan emlâk ve hukukunun ve beynelmilel kavâit dahilinde muteber ve mahfuz tutulması hariciyemizin bugün meşgul olduğu meseledir.

. Beynelmilel ihtilâfatın mahiyet ve tabiatına göre icabında hakem vasıtasiyle tasfiye edilmesine teşebbüs etmekten hali kalmıyoruz.

Muhterem efendilerim;

Hükümetin nâfıa işlerine bilhassa ehemmiyet vermekte olduğunu bilmem tasrihe lüzum var mıdır? Cumhuriyet ilk gününden itibaren başlıca vazifesi imar ve ümran olduğunu idrâk etmekte teahhür etmedi. Önümüzdeki sene nâfıa bütçesini 32 milyon göreceksiniz. Bizim ihtiyaçlarımıza göre henüz nakıs bulduğumuz bu rakam bugünkü haliyle de Türk Milleti'nin nasıl bir sulh ve ümran unsuru olduğunu ifade eder ümidindeyim. Bütçeden tedârik olunabilecek vasıtaları gelecek seneler için de müdâfa-i memleket yanında bilhassa imârı memlekette tahsis etmek fikrindeyiz. Ümit ederim ki bu sene yalnız altı istikamette işleyen şimendifer inşaatının gelecek senelerde daha başka istikametlerde işlemesine ve nâfıanın bilhassa su işlerinde ve diğer imâr yollarında da fâaliyet göstermesine imkân bulacağız.

İktisâdi fâaliyetlerimizi evvelemirde ve bilhassa memleketin iktisâdi açığını kapamak hedefine temerküz ettirmeğe çalışacağız. Derhâl teşkil edeceğimiz âli iktisat meclisinin gerek bu hususta ve gerek hayat pahalılığında hükümete fenni birçok delâletler yapabileceğini kuvvetle ümit ediyorum.

Efendilerim; idare-i umumiyede mümkün olduğu kadar tasarrufa riâyet ile elde edilecek vesâitin muhtaç olduğumuz yeni ve müsmir işlere hasrını iltizâm ediyoruz. Burada teferruatla işlerine temas ettiğim her vekâletiniz her sene nihayeti, yalnız umur-u vekâleti tedvir ettiğini değil o sene zarfında yeni ve ileri bir iş yapmış olduğunu da söyliyebilecek bir vaziyettedir. Atideki idaremizde dahi her senenin her şube-i devlette ileri ve yeni bir hat ve temin etmesi mesaimizin ve tarz-ı tefekkürümüzün esasını teşkil ettiğini cesaretle ifa edebilirim.

Muhterem efendilerim, yeni sene bütçesinde bütün bu tasarruflarımızın ifadesini bulacaksınız. Bütçenin hakiki varidata istinâd etmesi için biz çok gayret ve dikkat sarfettik. Büyük meclisin hakiki bir bütçe vücudâ getirmek için kendisi bizzat emin oluncaya kadar takayyüt ve müzaharet göstermesine bilhassa arzı ihtiyaç ederiz.

Devlet bankasına ait kanun lâhiyalarını bu sene büyük Meclise takdim edeceğiz. Bir seneye kadar bir zaman zarfında da Cumhuriyet Bankasının küşad-ı müesser olacağını ümit ediyoruz.

Hazinenin kudreti ve maliyenin sarsılmaz bir halde muhafazası için büyük Meclisin bütün memlekette hissolunacak alaka-i mahsusasından istiâne ederiz.

Kaçakçılık ve her nevi suiistimalâta karşı mücadeleyi son hadde kadar arttırmak kararında olan hükümet müzaharetinize mazhar olursa hem bu mücadeleyi başaracağına hem de elde edeceği semerelerin hazineye yeni kudret ve vüsat vereceğine kanidir.

Yeni hükümeti teşkil ederken bazı vekâletlerin tevhidini de ihzari olarak teemmül ettik. Cumhuriyetin kuvvetlerinde emir ve kumanda bir erkan-ı harbiye-i umumiyede birleştirilince idâri ve siyâsi cihazlarının da bir vekâlet makamında müteaddit müsteşarlarla birleşmesini en müsmir teşkilât zannediyoruz. Bahriye Vekâleti ve bu teşkilât içine kalp ve mecz edilmekle bahri ordunun müdafâa-i memleket ve millet mecmuasındaki vezâif ve vesâitini daha iyi tanzim ve teçhiz edeceğimizi ümit ediyoruz. Ticaret ve Zirâat Vekâletleri'nin iktisât vekâleti namı altında tevhidi ise fikri tasarruf ile beraber halin ihtiyacına uygun olacağını düşünüyoruz. Muhterem efendilerim, esasları ve daha vâsi teferruatı malum olan bu beyanâtım tasvip buyurulur ve yeni hükümeti teşkil eden aza tasvip ettiğiniz programı tatbike kifâyetli görülürse biz de bu esasları şevk ve gayret ve ciddi ümidi muvaffâkiyetle takip ve tatbik edebiliriz. Bu aziz vatanın mukadderâtında müessir-i asli olan reylerinize tâyini esâmi ile arz-ı ihtiyaç ederiz, efendilerim.

IV. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
01.11.1927-27.09.1930



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Mahmut Esat BOZKURT (İzmir)

Müdafaai Milliye Vekili ve Bahriye Vekaleti Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı)

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir)

Maarif Vekili

Mustafa Necati UĞURAL (İzmir) 01.11.1927-05.01.1929

Hüseyin Vasıf ÇINAR (İzmir) 02.03.1929-13.04.1929

Cemal Hüsnü TARAY (Gümüşhane) 13.04.1929-22.09.1930

Nafıa Vekili

Behiç ERKİN (İstanbul) 01.11.1927-15.10.1928

Mehmet Recep PEKER (Kütahya) 15.10.1928-27.09.1930

Ziraat Vekili ve Ticaret Vekaleti Vekili

Mustafa Rahmi KÖKEN (İzmir) 01.11.1927-21.01.1928

Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili

Refik SAYDAM (İstanbul)

İktisat Vekili

Mustafa Rahmi KÖKEN (İzmir) 21.01.1928-29.05.1929 Şakir KESEBİR (Edirne) 29.05.1929-27.09.1930

Boramir!!

6 V. İnönü Hükümeti

(27.09.1930-04.05.1931)



Hükümeti kurma görevi Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Malatya milletvekili İsmet İnönü'ye verildi. 1931'de yapılan genel seçimler sonunda hükümet sona erdi.
Program: 02/10/1930Güvenoylaması: 02/10/1930Üye Sayısı: 316Kullanılan oy: 261 Kabul: 249Ret: 12Katılmayan: 53


V.İnönü Hükümeti Programı



Muhterem Efendiler;

Hükümetin takip edeceği siyâset umumi ve ana hatları ile senelerden beri takip olunan hatların aynı olacaktır. Dahilde bu umumi siyâsetin ifadesi Cumhuriyet icabatının mütemâdi bir tekâmül takip etmesi vatandaşın huzur ve emniyetinin, çalışmak ve inkişâf etmek gayelerinin engelden masun bulunması, vatanın ve milletin harsi ve içtimâi birliğinin muhafaza ve takviye edilmesidir. Harici siyâsetimizin vuzuhu dahilde ve hariçte daha bariz olduğu kanâatindeyiz. Komşularla dostluk rabıtalarının her muzmarden azade olan bir samimiyet ve dürüstlük ile takviyesini, milli mücâdeleden beri teessüs eden dostluk münâsebatının muhafaza ve takviyesini yeni dostlukların lâyik oldukları kıymetle takdir edilmesini beynelmilel ihtilâfların hakem usulü ile hallinin aranmasına velhasıl milli hak ve menfâat icabatının nazarda tutulmasına müstenittir.

Eski dostlukları takviye ve bize yeni dostlukları temin eden bu mücerrep siyâsete devam edeceğiz. Türkiye’nin coğrafi mevkii ve beynelmilel vaziyetinin talep ettiği münâsebat ve itibarı temin için hassas bulunmamız tabiidir. Vatanın emniyet ve masuniyetinin talep ettiği haller dahilinde milli müdafâa mesailinde ihtiyatlı ve tedbirli bulunmayı zaruri ve eldem addediyoruz. Cumhuriyete kadar daima ihmâl görmüş olan vatan imarı ve muvasalâtı, fâaliyetimizin başlıca bir sahası olacaktır. Şimendifer siyâsetinin ilk büyük hedeflerini elde etmekte olduğumuz bu senelerde her sahada milli birlik ve emniyet ve iktisâdi kudretin inkişâf ve suhulete mazhar olacağından şüphemiz yoktur.

Mâarif siyâsetimizde mesleki tahsil ve ihtisas, az masrafla çok netice arayan ameli bir mahiyet, mekteplerimizi her türlü menfi tesirattan münezzeh, ahlâk ve intizam cephelerini bilhassa ehemmiyetli tutan bir zihniyet ve yeni bir kuvvetle devam edeceğiz. İçtimai hastalıklarla mücadele etmek başlıca farikası olan sıhhat ve içtimai muavenet fâaliyetimiz idame ve tevsi olunacaktır.

Büyük adli ıslâhatın bütün esasları muhafaza ve takviye olunacaktır.

Usullerde tatbikatın verdiği tecrübelerle memleket ihtiyaçlarının talep ettiği tadilât ve tekamülâtı aleddevam tahakkuk ettirmeğe çalışmak hedefimizdir. Cumhuriyetçi ve halkçı bir milli hayatın masuniyet ve inkişafını ve bilhassa siyasi fâaliyet ve mücadeleler içinde vatandaş haysiyet ve şerefinin müdafâasını bir kelime ile siyâsi, milli ve iktisâdi inkişaf için ilk şart olan nizamın masuniyetini, kanunları ve hakimleri ile itminan ile adliyemiz müemmen bulunduracaktır.

Milli iktisatta mesleğimiz malumdur. Bizim kanâatımızca hükümetin her sahada fâaliyeti nihayet milli iktisat için ya bir faide temini, ya bir engelin bertaraf edilmesi gibi bir iktisâdi gayeye teveccüh ettirilmek lâzımdır. İktidarımız dahilinde olan bütün gayretlerimizi bu uğurda sarfedeceğiz. Zirâi istihsâlin maruz olduğu hususi müşkülât nazarımızı ehemmiyetle cezbetmektedir. Bu uğurda bir hükümetin iktidarında olan bütün tedbirleri almak başlıca meşgalemiz olacaktır.

Mali siyâsetimiz, bütçe muvazenesine müstenit tasarrufkârane bir siyâset edecek değiliz. Yalnız iş kanunu ve işçilerin vaziyetlerinin ıslâhı ile bilhassa meşgul olacağımızı kaydetmek isteriz.

Mali siyâsetimiz, bütçe muvazenesine müstenit tasarrufkârane bir siyâsettir. Vergilerin ıslâh ve tekamülü yolunda senelerden beri sebatkârane devam eden takayyüdat bizim mesuliyetimiz zamanında da vasi tatbikata zemin olacaktır. Milli paranın kıymetini korumak için yeni hükümet dahi çok dikkatli ve hassas olacaktır.

Takatımız haricinde bir yük olduğu vaki olan Osmanlı borçlarında, adilâne ve kabili tatbik olan ameli bir tesviyeye varmak için bütün hüsnüniyetimizi sarfedeceğiz.

Muhterem efendiler :

Siyâsetimizin her sahada umumi hatlarını zikrettikten sonra, şimdi günün meseleleri üzerinde müfredatlı olarak, tedbirlerimizi ve fikirlerimizi arzetmek için müsâade isteriz.

1. Başlıca İstanbul ve İzmir limanlarında tatbik olunan ve galat olarak vasi manâlı bir tabir ile liman inhisarı denilen Milli Tahmil ve Tahliye şirketlerinin, bu işlerin serbest zannedildiği zamanlara nispetle bir terakki ve tekamül temin ettikleri sabittir. Liman hizmetlerini biz, serbest işler zümresinde değil, amme hizmetlerinden telâkki ediyoruz. Bu sebeple amme hizmeti cihazını tamamen kurmak imkânı hasıl oluncaya kadar nisbeten buna en yakın olan mevcut milli teşekkülleri kaldırmıyacağız. Masraflarını azaltmak, vasıtalarını iyileştirmek ve çoğaltmak, hedefimizdir. Gitgide kanun ve mukaveleler ahkamı ve imkânımız dahilinde de rıhtım hizmetlerini amme hizmeti cihazı dahiline almaya çalışmak takip ettiğimiz hattı harekettir.

2. Memurin mâaşatında Teadül Kanunu ile Tekaüt Kanunu, alâkadarların refah ve hukukunu tevsi edecek surette tekemmül ettirmeğe çalışacağız. Fakat bu konularda tenzilât yapmak temayüllerine asla muvafakat etmiyeceğiz.

3. İcra ve iflâs kanununda borç için hapsin kalkması, ilamsız icra gibi esaslardan geri dönmek mutasavver değildir. Bu esaslar haricinde kalan noktalarda memleketin ihtiyacına göre tecrübelerin talep ettiği tekamülât ve tadilâta bittabi tevessül edeceğiz.

4. Gerek mübadillerden, gerek diğer vatandaşlardan borçlanma sureti ile kendilerine arazi verilmiş olan küçük çiftçilerin bu sebepten mütevellit borç yüklerini tahfif için tedbirler teklif etmeği düşünüyoruz.

5. Vergiler :

Arazi vergisi : Bunda şayan-ı nazar başlıca nokta kıymet takdirindedir. Kıymet takdirini yeni bir usule rapteden tecrübe kanununun bu sene vereceği neticeleri bütün memlekete teşmil edebileceğimizi ümit ediyoruz.

İratsız arsalar, bataklıklar, çalılıklar vergilerinde tenzilât teklif edeceğiz. Orman, bağ, meyva ağacı yetiştirecek olanlara uzun müddet muafiyet teklif etmeği düşünüyoruz.

Müsakkafât : Umumi ve hususi tadilât şartlarını hafifleştirecek teklifâtta bulunacağız. Yeni kargir inşâat için mevcut muafiyetin teşmil ve tevsiine tevessül musammemdir.

Belediye resimleri ile tapu ve intikal harçlarında esas olan kıymet miyarının mükellef lehine mühim surette tadili mukarrerdir.

Kazanç : Tatbikatının ıslahında esaslı tedbirler teklif olunacaktır.

Sayım : Alınan resim ile hasılat arasında bir tevazün ve ahenk daima düşünülmüştür. Eğer fiyatların gidişi bu tevazünü ihlal ederse vergide tadilat tabiidir.

Veraset ve intikâl : Bir haddi asgari tayini ve ev eşyasının istisnası ve Kanunu Medeni icabatı ile hem ahenk kılınması musammemdir.

Muamele vergisi : Bunun gerek ihracat ve gerek dahili muamelâta tesiratı malumdur. Hükümet her iki istikamette esaslı bir faide teminine bilhassa çalışacaktır.

Vergilerde düşündüğümüz tadilâtı zikrettikten sonra bu noktayı bilhassa tebarüz ettirmek isteriz. Devlet hazinesinin kudret ve intizamının halelden masuniyeti başlıca hayat esbabındandır. Bu sebeple Büyük Millet Meclisinin yeni bir kanunu ile tadil olununcaya kadar mevcut kanunlar ile tayin edilmiş mükellefiyetler behemehal istihsal ve tatbik olunacaktır.

Mütemadi bir tekamül ve tadile tabi olan vergilerin cibayetinde herhangi tereddüdede asla müsamaha etmiyeceğiz.

Muhterem efendiler! Her şeyden mühim olan mesele Büyük Millet Meclisinin idaresine ve iradesine kendi haricinde her hangi bir tesirin müessir olamıyacağına kat’iyetle inanılmasıdır. Bu uğurda elindeki bütün vesaiti kullanmak İcra Vekilleri Heyetinin başlıca vazifesi olacağından asla şüphe edilmemelidir. Eğer bu maruzatımızın tatbik ve takibini muvafık görürseniz müzaheret ve itimadınızı izhar buyurmanızı istirham ederiz.



V. İnönü Hükümeti Bakanlar Kurulu
27.09.1930-04.05.1931



Başvekil

Mustafa İsmet İNÖNÜ (Malatya)

Adliye Vekili

Yusuf Kemal TENGİRŞENK (Sinop)

Milli Müdafaa Vekili

Mustafa Abdülhalik RENDA (Çankırı) 27.09.1930-25.12.1930

Aziz Zekai APAYDIN (Diyarbakır) 29.12.1930-04.05.1931

Dahiliye Vekili

Şükrü KAYA (Muğla)

Hariciye Vekili

Tevfik Rüştü ARAS (İzmir)

Maliye Vekili

Mehmet Şükrü SARAÇOĞLU (İzmir) 27.09.1930-25.12.1930

Mustafa Abdülhalik RENDA (ÇANKIRI) 25.12.1930-04.05.1931

Maarif Vekili

Esat SAGAY (Bursa)

Nafıa Vekili

Aziz Zekai APAYDIN (Diyarbakır) 27.09.1930-29.12.1930

Hilmi URAN (Adana) 29.12.1930-04.05.1931

İktisat Vekili

Mustafa Şeref ÖZKAN (Burdur)

Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili Refik SAYDAM (İstanbul)