serapqq

ELEKTROMANYETİK RADYASYON

Teknoloji geliştikçe artan ve yaygınlaşan elektronik cihaz ve sistemler elektromanyetik alanın artışına sebep olmakta bununla beraber gerekli tedbirlerin alınmayışıyla bir çok sağlık sorununu da beraberinde getirmektedir.
Maddenin temel yapısını atomlar meydana getirir. Herhangi bir maddenin atom çekirdeğindeki nötronların sayısı, proton sayısına göre oldukça fazla ise bu tür maddeler kararsız bir yapı göstermekte ve daha kararlı hale geçmek için çekirdeğindeki nötronlar alfa, beta, gama gibi çeşitli ışınlar yaymak suretiyle parçalanmaktadırlar. Çevresine bu şekilde ışın saçarak parçalanan maddelere "radyoaktif madde", çevreye yayılan alfa, beta ve gama gibi ışınlara ise "radyasyon" adı verilmektedir.
Bir elementin en küçük birimi nasıl atomsa, elektromanyetik radyasyonların da en küçük birimi fotondur. Elektromanyetik radyasyonlar; Boşlukta düz bir çizgi boyunca yayılırlar. Hızları ışık hızına eşittir. Geçtikleri ortama; frekanslarıyla doğru orantılı, dalga boylarıyla ters orantılı olmak üzere enerji aktarırlar. Enerjileri; maddeyi geçerken, soğurma ve saçılma nedeniyle azalır, boşlukta ise uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.
Elektromanyetik radyasyon iyonlaştırıcı radyasyon ve iyonlaştırıcı olmayan radyasyon olmak üzere iki guruptadır.

İyonlaştırıcı radyasyon; madde içerisinden geçerken enerjisini ortama aktarmak suretiyle, ortamdaki atomları doğrudan veya dolaylı yollarla iyonlaştıran radyasyon türüdür. X ve gama-ışınları ile α, β ve nötron parçacıklarının yayılması iyonlaştırıcı özelliktedir. İyonlaştırıcı radyasyonun canlılar üzerine etkisi aşağıdaki tabloda belirtilmektedir.

Doz (rem) Etkileri
0-50 Kandaki ufak değişmeler dışında bariz etkisi yok
80-120 Kusma, bulantı (kişilerin %5-10 unda), yorgunluk
130-170 Kusma ve bulantı (kişilerin %25 inde), radyasyon
180-220 Kusma ve bulantı (kişilerin %50 sinde), Ölüm yok
270-330 1. gün tüm kişilerde kusma sonra radyasyon hastalığının 2-4 hafta sonra %20 ölüm
400-500 1. gün tüm kişilerde kusma, radyasyon hastalığı belirtileri, 1 ay içerisinde %50 ölüm
550-750 4 saat sonra tüm kişilerde kusma, %100'e yakın ölüm
1000 1-2 saat içinde tüm kişilerde ölüm, kurtulan olmaz
5000 Bir hafta içerisinde tüm maruz kalanlar ölür

İyonlaştırıcı olmayan radyasyon; Yeteri kadar enerjiye sahip olamadıkları için iyonlaştırı radyasyon kadar etkiye neden olmaz. Radyo dalgaları, mikrodalgalar, kızıl ötesi ışık, mor ötesi ışık (ultraviyole) ve görünür ışık iyonlaştırıcı olmayan radyasyon olarak isimlendirilirler. Elektrik enerjisi ileten ya da enerjiyle çalışan her türlü araç ve gereç, çalışma durumunda çevresinde bir elektromanyetik alan oluşturmaktadır. Enerji nakil hatları ve trafo istasyonları, elektrikli trenler TV, bilgisayar ekranları, İndüksiyon fırınları ve indüksiyon kaynak makineleri radyo, TV ve telsiz verici istasyonlarının antenleri, radar sistemleri (Sürekli ve darbeli), uydu iletişim sistemleri, tedavide kullanılan tıbbi elektriksel cihazlar, mikrodalga fırınları, GSM haberleşme sistemi (Temel baz istasyonu anteni ve cep telefonu anteni) iyonlaştırıcı olmayan elektromanyetik ışınım yayan sistem ve aletlerin bir kısmıdır. Bu sistemlerin çevre ve insan sağlığı açısından bir takım risklere yol açtığı tartışmalara ve sonucunda bir çok araştırmalar yapılmasına neden olmuştur. İyonlaştırıcı olmayan radyasyon kaynaklarının yarattığı manyetik alan, kaynakların yoğunluğuna ve frekanslarına bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Düşük frekanslı (0 Hz- 10 kHz) elektromanyetik ışınımların insan sağlığına etkileri:
Düşük Frekans alanları insan bedeni üzerinde saç telinin havalanması gibi yüzeysel etkilere neden olmaktadır. Elektromanyetik ışınımın zararlı etkisinden korunmak için daha az maruz kalmaya yönelik kısıtlamalar verilmektedir.

Yüksek frekanslı (10 kHz-300 GHz) elektromanyetik ışınımların insan sağlığına etkileri:
İnsan vücudu yüksek frekans alanlarına duyarlıdır. Vücut tarafından yutulan enerji ısıya dönüşür. Yüksek frekans alan tüm vücut veya belli bir bölgede ısı oluşur. Bu zararlı etkileri azaltmak için elektromanyetik ışımasının belirli bir değerde olmasını öngören standartlar geliştirilmiştir. Elektromanyetik ışıma canlıya ulaştığında, bu canlı tarafından soğurulmaktadır.
Özgül Soğurulma Hızı SAR
Özgül Soğurma Hızı SAR, elektromanyetik enerjinin vücut dokuları tarafından soğurulma hızıdır. Birimi W/kg’ dır. Bugüne dek yapılan araştırmalar, insan vücudunun bir derecelik sıcaklık artışını düzenleyemediğini ve sorunlar yarattığını göstermektedir. İnsan vücudunda bir derecelik sıcaklık artışı için bir kilogram doku başına 4 W güç soğurulması gerekmektedir. İnsanların genel yaşam alanlarında 0.08 W/kg SAR sınırı olarak kabul edilmiştir. sınır değerlerin belirlenmesinde kolay ölçülebilen ve/veya gözlemlenebilen parametreler kullanılmaktadır. Bu parametreler elektrik alan şiddeti, manyetik alan şiddeti ve güç yoğunluğudur. Uluslararası İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyondan Korunma Komitesi’nin Klavuzundaki sınır değerler belirlenmiştir.
Elektrik İletim Hatlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Alan Şiddeti ve Türkiye’deki Durum:
Ülkemizde elektrik, genel olarak iki çeşit hatla taşınmaktadır. İletim ve dağıtım hatları ve bu hatlar üzerindeki trafo merkezleri de çevrelerinde elektromanyetik alanlar oluştururlar. Ülkemizde enerji iletim hatlarından kaynaklı elektrik ve manyetik alanlara ilişkin özel bir standart bulunmamaktadır. Diğer taraftan yüksek gerilim hatlarına güvenli yaklaşımın sağlanabilmesi için, 22 Kasım 1978 tarih ve 16466 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği”nde emniyetli yaklaşım mesafe değerleri tanımlanmıştır. Ülkemizde Türk Standartları Enstitüsü tarafından, Elektrik İletim Hatlarını (EİH) da içine alan bir standart yayımlanmıştır.
Son yıllarda elektriğin iletimi ve dağıtımına bağlı elektrik ve manyetik alanlara maruz kalmanın biyolojik etkileri hakkında kaygılar ortaya çıkmaya başlamıştır.
Günlük hayatımızda kullanılan elektronik cihazlar bir yandan hayatımızı kolaylaştırırken diğer yandan sağlımızda tehdit oluşturmaktadır Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından yapılan araştırma, elektronik cihazların insan sağlığını ne derece etkilediğini gözler önüne sermiştir. Araştırmada kapsamında günlük hayatımızda kullandığımız televizyon, bilgisayar ve cep telefonları başta olmak üzere birçok elektronik aletin yaydığı radyasyon; boğazda kuruluk hissi, gözde problemler (ağrı ve görme bozukluğu), baş ağrısı, alerji, uykusuzluk, seslere karşı hassasiyet, işitme zorluğu ve yorgunluğa neden olduğu belirtilmektedir.